138 giờ trên đỉnh Aosta: Khi hai người Việt chạm vào giới hạn của Tor des Géants

Đêm thứ sáu của Tor des Géants, ở độ cao hơn hai nghìn mét, nhiệt độ rơi xuống gần không độ C. Trên con đường mòn không có dây bảo hiểm, một bên là vách đá dựng, một bên là khoảng không đen kịt không đáy, hai bóng người Việt Nam vẫn đang bước. Lê Thị Hằng, người phụ nữ đến từ Vũng Tàu, và Lưu Đức Toản. Phía sau họ là hơn hai mươi bốn nghìn mét leo dốc tích lũy, ba trăm ba mươi cây số đường núi, và gần sáu ngày không có một giấc ngủ trọn vẹn. Khi họ vượt qua vạch đích, đồng hồ hiển thị 138 giờ 40 phút và 137 giờ 50 phút. Không có khán đài vỡ òa. Không có ai hét tên họ. Chỉ có tiếng thở dài cuối cùng, và tiếng bước chân dừng lại.

Tôi từng nghĩ mình đến để bình luận trận đấu, hóa ra tôi đến để lắng nghe những con người.

Tor des Géants — "Tòa tháp của những người khổng lồ" — ra đời năm 2026 tại thung lũng Aosta, miền bắc nước Ý. Đây là một trong những giải chạy địa hình khắc nghiệt nhất hành tinh. Ba trăm ba mươi cây số. Không chia chặng. Không có giờ nghỉ bắt buộc. Hơn hai mươi bốn nghìn mét leo dốc tích lũy. Hơn hai mươi đèo vượt qua mốc hai nghìn mét. Giới hạn thời gian hoàn thành là 150 giờ.

Năm 2026, một vận động viên tên Yang Yuan đã tử vong trên đường đua vì trượt chân, ngã, va đầu. Sự kiện đó không làm giải dừng lại. Nhưng nó định hình bản chất của Tor des Géants: một cuộc đua nơi cái chết là khả năng có thật, chứ không phải một chi tiết kịch tính để biên tập viên thêm vào.

Năm nay, giải diễn ra trong khoảng từ 13 đến 19 tháng 9. Người chiến thắng ở nội dung nam là Jia Ju Zhao, người Trung Quốc, với 65 giờ 55 phút 22 giây. Ở nội dung nữ, Katharina Hartmuth, người Đức, về đích với 67 giờ 10 phút 09 giây. Đoàn Việt Nam có ba người tham dự. Hai người hoàn thành. Một người, quốc tịch Việt nhưng sống tại Pháp, đã bỏ cuộc.

Điều đầu tiên cần nói rõ: hai người Việt Nam về đích ở nhóm giữa bảng, với thời gian gần gấp đôi những người vô địch. Khoảng cách giữa Hằng và Toản với nhóm dẫn đầu là gần gấp đôi về thời gian thi đấu.

Để hình dung cụ thể: nếu Jia Ju Zhao chạy 330 cây số trong 66 giờ, anh ta vượt qua trung bình năm cây số đường núi mỗi giờ. Hằng vượt qua 2,38 cây số mỗi giờ. Điều đó nói lên rằng hai người Việt Nam đang chơi ở một vũ trụ khác với các chuyên gia hàng đầu thế giới — những người dành cả năm để chuẩn bị cho đúng một cuộc đua, với đội ngũ hỗ trợ, với các trại thích nghi độ cao, với lịch ăn ngủ được tính toán trước từng giờ.

Nhưng đây là điểm mấu chốt mà nhiều bài báo bỏ qua: ở Tor des Géants, tỷ lệ hoàn thành chỉ khoảng 60%. Nghĩa là cứ năm người xuất phát, hai người không về đích. Với thực tế đó, việc về đích trong khoảng 138 giờ — trước giới hạn 150 giờ khoảng 11 đến 12 giờ — là một kết quả vững chắc. Vững chắc, nhưng không hề thoải mái. Một lần dừng nghỉ quá lâu, một chấn thương nhỏ, một cơn mưa núi kéo dài, và họ có thể đã bị đẩy sát vào giới hạn bị loại.

Tôi ngồi hàng giờ với bảng thời gian. Điều đáng chú ý nhất không nằm ở 138 giờ 40 phút của Hằng. Nó nằm ở việc cô chỉ chậm hơn đồng hương nam giới của mình đúng 50 phút. Trên 330 cây số đường núi. Năm mươi phút.

Ở cự ly marathon đường phố, khoảng cách giữa một nam và một nữ cùng đẳng cấp thường rơi vào 15 đến 20 phút. Nhưng ở đây, khi cuộc đua kéo dài gần sáu ngày, tốc độ không còn là biến số quyết định. Ý chí, khả năng chịu đau, và cách quản lý giấc ngủ mới là những gì giữ người ta trên đường. Khoảng cách 50 phút trên tổng thời gian 138 giờ là 0,6%. Đó là một trong những khoảng cách giới tính hẹp nhất mà tôi từng thấy ở một giải siêu bền có độ khó ở mức này, dù tôi phải thừa nhận rằng tôi không có dữ liệu về toàn bộ đoàn đua nữ để so sánh một cách khoa học.

Điều tôi muốn nhấn mạnh, với tư cách một người dành phần lớn sự nghiệp để đưa tin về thể thao nữ: thành tích của Hằng không nên được đọc như một ghi chú phụ trong câu chuyện của Toản. Trong một bộ môn mà phụ nữ thường bị đối xử như một hạng mục riêng biệt, với tiền thưởng riêng và sự chú ý riêng, việc cô ấy chạy 330 cây số đường núi chỉ chậm hơn người đồng hương nam 50 phút là một tuyên bố về đẳng cấp. Giới tính không phải biến số ở đây.

Hồ sơ của cả hai người cho thấy một lộ trình được chuẩn bị có chủ đích. Hằng từng chạy Prenn Trail 250 cây số, Son La Ultra Trail 100 cây số, và VMM 100 cây số. Toản từng hoàn thành UTMB, Mantra 116 cây số, ULJU Trail 9 Peaks 100 cây số, và Mt Fuji 100 cây số. Đây không phải những người đến Tor des Géants bằng một cú nhảy liều lĩnh. Họ đến bằng một con đường dài nhiều năm, qua từng cự ly được nâng dần.

Toản tự nói rằng anh đã chạy 100 cây số ở UTMB và đánh giá Tor des Géants khó hơn "nhiều lần". Đó là phát biểu của một người đã trải qua cả hai giải. Nó không phải khẩu hiệu truyền thông.

Cấu trúc của Tor des Géants giải thích vì sao. Không có chặng cố định, không có giờ nghỉ bắt buộc. Nghĩa là vận động viên phải tự quyết định khi nào chạy, khi nào ngủ, khi nào ăn, và khi nào dừng lại trước khi cơ thể sụp đổ. Bảy trạm hỗ trợ lớn nằm cách nhau khoảng 50 cây số. Giữa các trạm, một mình bạn với ngọn núi. Không có huấn luyện viên đứng bên đường. Không có ai nhắc bạn uống nước.

Đây là môn thể thao của những quyết định đơn độc.

Địa hình là một nhân vật trong câu chuyện này. Toản mô tả những con đường hẹp, không có dây bảo hiểm, nơi một bước chân sai có thể kết thúc mọi thứ. Năm 2026, điều đó đã xảy ra với Yang Yuan. Kể từ đó, giải đua vẫn giữ nguyên triết lý: trách nhiệm thuộc về chính người chạy. Trong một thế giới thể thao ngày càng được bao bọc bởi các quy trình an toàn, Tor des Géants là một dị bản. Nó không bảo vệ bạn khỏi chính mình.

Ở một góc nhìn rộng hơn, chiến thắng của Jia Ju Zhao mang một ý nghĩa khu vực. Một vận động viên Trung Quốc vô địch Tor des Géants là dấu hiệu cho thấy đường chạy siêu địa hình châu Á đang tiến gần đến tiêu chuẩn của giới tinh hoa toàn cầu, nhanh hơn tốc độ mà mật độ tham dự của khu vực có thể gợi ý. Sự xuất hiện của Việt Nam trong bức tranh đó là một điểm nhấn nhỏ, nhưng nó nằm trong một xu hướng lớn hơn.

Sự phát triển của đường chạy siêu địa hình Việt Nam được phản ánh gián tiếp qua chính hồ sơ của hai vận động viên. Một quốc gia chỉ có thể sản sinh ra những người chạy 330 cây số đường núi nếu ở nhà đã có một hệ thống giải đua nuôi dưỡng họ. Prenn Trail 250 cây số, Son La Ultra Trail, VMM, ULJU — những cái tên đó vẽ nên một lịch thi đấu trong nước đủ dày để đào tạo nên những người chạy cực bền trước khi họ bước ra đấu trường quốc tế.

Một điều nữa cần nói rõ: Tor des Géants nằm ngoài hệ thống Olympic, ngoài giải vô địch thế giới, ngoài Diamond League. Uy tín của nó đến từ độ khó và truyền thống, chứ không đến từ tiền thưởng hay quản lý của liên đoàn. Điều đó có nghĩa là đoàn Việt Nam tham dự không với tư cách đội tuyển quốc gia. Không có suất chính thức, không có tài trợ nhà nước, không có chuyên gia dinh dưỡng. Đây là thành tích của những vận động viên nghiệp dư đẳng cấp cao, những người tự chi trả cho vé máy bay, cho thiết bị, cho chỗ ở, và tự lên kế hoạch tập luyện.

Ở Việt Nam, câu chuyện này được đón nhận như một chiến thắng tinh thần. Và nó xứng đáng được đón nhận như vậy. Nhưng có một điểm mù trong cách đưa tin mà tôi muốn gọi tên.

Các bài báo mô tả hành trình "chinh phục" mà không cho biết thứ hạng của Hằng và Toản. Họ được đặt cạnh những người chiến thắng trong cùng một đoạn văn, nhưng khoảng cách 70 giờ giữa hai nhóm không được nói ra. Đó là một lựa chọn kể chuyện — một lựa chọn tốt về mặt nhân văn, nhưng nó tạo ra một vầng hào quang mà bản thân các vận động viên có thể không muốn khoác lên.

Tôi nghĩ về điều này khi đọc những phản hồi trực tuyến. Khán giả hiểu rằng đây là một kỳ tích. Họ không hiểu rằng đây là một kỳ tích ở nhóm giữa bảng, trong một giải đấu mà người về nhất là một chuyên gia hàng đầu thế giới, còn người về đích ở vị trí thứ ba mươi lăm là một nhà báo đang đi nghỉ phép. Tor des Géants dung nạp cả hai. Đó chính là vẻ đẹp của nó.

Có thứ bền hơn danh hiệu: cách người khác nhớ về cách bạn chơi.

Phía sau những con số còn một khoảng trống dữ liệu. Không ai cho biết tuổi của Hằng và Toản. Không ai cung cấp thời gian từng điểm kiểm soát. Không ai đề cập đến lịch sử chấn thương, cấu trúc tập luyện, hay việc họ có tập thích nghi độ cao ở châu Âu trước giải hay không. Với một giải đua mà nhiệt độ ban ngày có thể chênh lệch hai mươi độ so với ban đêm, việc thích nghi độ cao và thích nghi nhiệt là biến số sinh tử, chứ không đơn thuần là chi tiết phụ.

Điều này quan trọng vì một lý do đơn giản: thành tích của họ bị chi phối bởi địa hình và độ cao, chứ không bởi đôi giày họ mang. Trong các môn mà công nghệ can thiệp rõ rệt, người ta phải trừ đi phần "cổ tức thiết bị" khi đánh giá một kết quả. Ở đây, không có cổ tức nào để trừ. Chỉ có đôi chân, và ngọn núi. Một đôi giày tốt giúp bạn tiết kiệm vài phút trên marathon. Nó không giúp bạn vượt qua hai mươi bốn nghìn mét leo dốc trong sáu ngày.

Có một chi tiết trong câu chuyện mà tôi không thể bỏ qua. Người Việt thứ ba trong đoàn, một người sống ở Pháp — gần dãy Alps hơn bất kỳ ai trong số họ về mặt địa lý — đã bỏ cuộc. Khoảng cách địa lý không đồng nghĩa với sự chuẩn bị. Việc sống cạnh một ngọn núi không dạy bạn cách sống trên nó.

Và đây là điều tôi mang theo sau khi gấp lại bảng thời gian. Thể thao nữ Việt Nam vừa có thêm một hình mẫu không nằm trên sân cỏ. Lê Thị Hằng, người phụ nữ đến từ Vũng Tàu, đã đứng trên một trong những con đường mòn khắc nghiệt nhất hành tinh trong gần sáu ngày, và bước ra khỏi đó bằng đôi chân của chính mình. Không ai trao cho cô ấy huy chương. Không ai gọi tên cô ấy trên truyền hình quốc tế.

Trong một môn thể thao mà sự phát triển ở Việt Nam còn phụ thuộc vào việc có ai đó đi trước và chứng minh rằng con đường tồn tại, cô ấy là người đi trước.

Kỷ lục chỉ là cái cớ để ta nhớ về một con người, chứ không phải một con số.